Issa El Saieh : yon mizisyen ki pat tankou tout lòt
Se nan jounen jodya ke mwen apran Issa el Saieh kraze yon kite sa. Lè nou te ti moun, nou te ka pa konen kilès li te ye, paske sa fè tèlman lontan li sispan jwe mizik, depi 1960 dapre sa mwen apran. Se poutèt sa lè Mini Records, sou direksyon Fred Paul, mete deyò nan lane 1997 yon CD ki te rele : Îssa el Saieh, el Maëstro et son orchestre avec Guy Durosier, se te youn nan pi bèl bagay ki te ka rive mizik ayisyen. Ak CD sa, Fred Paul tap koumanse yon tandans ki vin pran chè tout bon lè nou koumanse wè yon seri ansyen mizik ayisyen kap parèt sou CD. Kisa ki pi bon ki te kap fèt pou fè mizik klasik ayisyen reviv ?
CD Issa El Saieh sa, se yon min lò li te ye e pou moun tankou mwen ki te fou tap chache ansyen mizik sa yo, mwen pat ka mande pip plis pase sa. Yon bagay mwen
toujou swete, se pou tout mizisyen jodya rete chita tande ansyen mizik sa yo pou yo te ka reyalize kouman mizisyen nan lane 40 ak 50 sa yo te vanse anpil anpil nan mizik. Issa El Saieh, se youn nan pakèt mizisyen sa yo ki make tan li, tankou Guy Durosier, Rodolphe Legros, Edner Guignard, Pierre Blain, Felix Guignard, Ferdinand Dor, Raoul Guillaume elatriye. Tèlman ta gen mizisyen pou mwen ta site non yo, map kanpe la paske mwen pè bliye plizyè non.
Issa El Saieh te fèt nan Ti Gwav, nan 22 fevriye 1919. Manman li ak Papa li, se Palestinyen yo te ye e Issa te vin sitwayen ayisyen lè li te gen 21 lane sou tèt li. Galerie Macondo, ki se yon gwo magazen penti nan Leta Pensilvani (Etazini) rapòte kouman Issa El Saieh te non sèlman yon gran mizisyen ak maestro, men li te kolekte tout yon pakèt penti ayisyen. Se te yon gwo galri li te genyen nan Rue du Chili, toupre Hotel Oloffson nan Pòtoprens. Galerie Macondo ap rapouswi
v pou di kouman Issa te kon chita avèk ou, lè li pat gen kliyan, pou li tonbe bay blag epi pou lap fè reminisans lè lap montre foto li te pran ak Charlie Parker nan Klib nan Harlem, Nouyòk. Kididonk, lè nap di Issa El Saieh te kon mizik, se pa ak ti mizisyen wòwòt li te kon jwe non. Nan épòk sa, anpil gwo mizisyen jazz meriken te kon vin Pòtoprens e youn ladan yo ki te gen anpi enflyans sou mizisyen ayisyen, se yon saksofonis meriken yo te rele Budd Johnson. Charles Dessalines, yon lòt gwo saksofonis-istoryen nan mizik ayisyen tap rakonte kouman Issa El Saieh vin nan peyi Etazini epi li menen tounen nan peyi Dayiti « Budd Johnson, yon nan pi gwo saksofonis nan epòk sa….Johnson apran li jwe saksofòn..Apre sa, li vin gen òkès pa li, Òkès Saieh, youn nan pi bon yo..Johnson te kon fè aranjman pou Saieh epi Bobby Alix, yon konpozitè/maestro ki te kon viv nan Pòtorico, te kon fè aranjman pou Saieh tou… »
Budd Johnson, Bobby Alix, Count Basie, Duke Ellington elatriye, se te de m
izisyen total ki te kwè nan « Big Band sound ». Nou konpran poukisa mizik ayisyen nan epòk sa te gen « Big Band sound » sa ki te mak fabrik yo : yon liy van solid ak twonpèt, saksofòn alto, tenò ; twonbòn. E se pa nenpòt kit son non!. Si nou al koute CD Issa el Saieh, ousman òkès Guy Durosier, Jazz des Jeunes elatriye, nap wè si yo pat gen liy van solid, yo patap nan batay. Epi epòk sa, tout mizisyen te kon li ak ekri mizik, tap konpoze bon jan mizik. Se poutèt sa nan jounen jodya, koute mizik sa yo, se yon veritab edikasyon mizikal.
Eske nou sonje epòk lane 70 yo, lè « revolisyon » mini-jazz tabli nan peyi a ? Mizik la te cho, tout moun tap danse D.P Express, les Difficiles elatriye ; Robert Martino, Toto Laraque ak anpil lòt mizisyen tap voye gita monte ale pou vini. Epòk sa bay yon pakèt gwo gitaris nan peyi Dayiti, pa gen dout sou sa. Men, mwen toujou regrèt kouman yo te vin elimine liy van nan mizik ayisyen, sa ki te lakòz mizisyen ayisyen vin neglije enstriman van.
Pat gen fanfa ankò, kididonk, mizisyen tankou Wébert Sicot pat ekziste ankò. Se sa kif è ou te vin gen yon pakèt gitaris epi ou pat jwen anpil nèg ki te jwe ensriman van. Se Jazz des Jeunes, Tropicana ak Septentrional sèl ki pat janm lage liy van an. Apre, tout lòt ti gwoup te sispan sèvi ak enstriman sa yo.
Lè liy van retounen nan lane 80 yo, nou te ka wè pat gen ase ayisyen ki te kon jwe bon jan van. Sèl referans epòk sa, se te Les Frères Déjean ki tap fè yon travay eksepsyonèl ak mizik li. Ala yon diferans ak epòk òkès Issa El Saieh, Guy Durosier, Rodolphe Legros elatriye. Kalite mizisyen sa yo pat manke. Lè wap tande mizik Òkès Issa, kit se moso tankou Yoyo, Peze Kafe , Anana, Banm pam san dous, La Sireine, la Baleine epi plizyè lòt moso anko, ansanm ak Guy Durosier, Pierre Blain kap chante, se pa ti zafè !. Se poutèt sa mwen ta swete anpil pou jen jenerasyon mizisyen nou yo bay tèt yo obligsayon pou koute mi
zik Issa El Saieh pou tande yon seri son ou pap tande oken lòt kote.
Issa El Saieh pati, men nou gen chans eritaj mizik li kite pou nou a, yon eritaj ki pap janm disparèt, menm si pa gen anpil ki sou CD. Malgre tout pwoblèm, anrejistreman yo la e mwen ta swete ke se pa CD Fred Paul la sèlman kap rete sèl referans pou mizik gran mizisyen sa.
Map voye yon mesaj senpati pou fanmi li. Mwen pat janm ge okazyon rankontre li, men koulye a, se yon bagay mwen regrèt, mwen te dwe fè sa. Li toujou enteresan pou pale ak moun nan jenerasyon sa pou konpran kijan yo te wè mizik la, ki kote yo te vle ale ak li, kisa ki tap motive yo. Ke li repoze nan lapè !
Serge Bellegarde
Windows on Haiti, fevriye 2005
