Frankofoni… nan ki nou ye?

Post Reply
User avatar
Guysanto
Site Admin
Posts: 1289
Joined: Fri Mar 07, 2003 6:32 pm

Frankofoni… nan ki nou ye?

Post by Guysanto » Sun Apr 15, 2007 2:22 pm

Frankofoni… nan ki nou ye?
Par Lyonel Trouillot
lyoneltrouillot@lematinhaiti.com

Jodi a, èske Ayiti pi frankofòn pase yè?

Jodi a, èske Ayiti anpè ak tèt li sou ki jan lap jere de lang li yo?

Jodi a, èske Ayiti chwazi yon politik lengwistik?

Jodi a, èske lang franse a toujou yon zouti pwomosyon sosyal pou yon ti gwoup moun.

Jodi a, èske lang franse a toujou yon privilèj, yon byen mal separe ki antre nan yon lojik esklizyon ?

Eske majorite sitwayen ayisyen konsidere lang franse a kòm yon pati nan patrimwàn nasyonal peyi a ?

Eske frankofoni a gen yon sans politik, kiltirèl, lengwistik ?

Eske konsèp la kapab itil devlopman peyi a ?

Yon bann kestyon ki ta gen dwe gen repons.

Gen repons se nan chif yo ye.

Men sou afè frankofoni sa a, pa gen anpil chif kap sikile.

Konben Ayisyen ki pale franse ?

Konben Ayisyen ki ka li ak ekri franse ?

Mwen ta renmen yon moun oswa yon enstitisyon ban mwen chif yo.

Mwen sispèk moun sa yo pa anpil. Mwen sispèk anpil moun ki pase anpil lane sou ban lekòl ap suiv kou franse ak kou an franse pa ka ni mande wout yo nan lang sa a ni li yon woman koleksyon aleken, ni konprann yon diskisyon kap fèt devan yo an franse. Men, ou pa sa konstwi ni devlope yon jijman sou sa w sispèk.

Mwen ta renmen konnen sa chif yo di, ki ankèt ki fèt, ki rezilta ankèt yo.

Mwen ta renmen konnen ki chif ki genyen sou rezilta anseyman franse, kreyòl ak lòt lang yo nan peyi a.

Mwen ta renmen konnen tou ki sa ki fèt pou konnen sa majorite sitwayen yo swete pou yomenm, pou pitit yo.

Se pa aktivite kenzèn nan ki pwoblèm lan. Depi dezoutwazan gen kèk efò ki fèt pou laji patisipasyon nan kenzèn frankofoni an (festival, konkou, ouvri sou vil pwovens yo, fè plis kantite aktivite ak aktivite ki pi varye). Jodi a, nou pa sa di kenzèn frankofoni se afè yon ensitti, yon fakilte, yon ti ponyen moun, jan li te konn ye lontan. Li louvri sou plis moun, e plis moun ak enstitisyon patisipe. Epi li bon lè atis ap pataje travay yo fè nan lang franse a popilasyon an. Sa ede montre se yon lang tankou yon lòt, se pa yon swadizan trezò ki twò «wo » pou pesonn.

Men rete anpil travay pou fèt pou evenman an tounen yon fèt popilè. Men sa pa si grav. Fèt se fèt, travay se travay. Manke refleksyon itil sou politik lengwistik, lang ak sosyete, relasyon Ayiti ak lòt peyi ki pale franse yo, ki jan pou nou viv ak lang nou yo, pwofite de tou le de, itilize tou le de kòm zouti kominikasyon ak konesans. Nan domèn sa a, anpil fwa gen plis ideyoloji pase teknik e nou pa vanse tèlman vit.

Se grav si yon peyi pa klè sou sitiyasyon lengwistik li, e sou sa li vle pou tèt li nan yon domèn enpòtan konsa.

Se sa ki bay enkyetid.

Fèt la ap toujou pi bèl, pi rich, si gen plis lide ki brase nan sosyete a.


LE MATIN jeudi 15 mars 2007

Post Reply