Sa a se youn atik ki nan Ayiti an Mach 27 oktb '99 la


[ KESYON MOUN MANDE ANPIL ]

Michel-Ange Hyppolite ( kaptenn Koukourouj ) afiche mesaj sa, jou 29 Oktb 1999 a 17:06:03:

Anba Mapou a
ak Michel-Ange Hyppolite


Tan ale tan vini . Tan ay pa toujou tan jodi!! Se verite etnl sa a Jan Mapou ap f nou reviv ak youn grap istwakout anndan dnye liv li a ki rele Anba Mapou a ( 1999 ) . Chak grenn mounn ki deside li lafy anba Mapou a va jwenn kichy selon laj li. Sa ki pi jenn yo va jwenn je pou yo deniche kk asp nan lavi lakay yo pa te janm konnen ni tou yo ka pa janm gen chans konnen. Sa ki pi fon nan laj yo va mete bt desanlye pou rebati jenns yo pandan pli dwt yo ap vire fy Anba Mapou a. Se kalite sansasyon sa yo ki ta pe detire nan llj nou l nou te fin li istwakout kou: Mwa Jen Nan Peyi Dayiti, Vakans Timounn Okay epi Elv ak Pwofes. Si youn istwakout kou Elv ak Pwofes gen pouvwa deklannche eskonbrit ri nou dist laj, nan "Blag : Bon Remontan" , menm l ot a ap konsyantize nou sou pisans sikolojik blag kapab pote pou kretyenvivan nan klkeswa sikonstans lavi a, nou reviv youn koutflach mantal ki mennen nou drt nan youn pase kraze zo ki demanbre lespri nou. Youn pase , menmsi nou konnen tan ay pa toujou tan jodi , ki kapab baskile sanzatann nan tan prezan. Wi! Nou san l baskile peyi Ayiti nan tan ay. Paske devlopman lavi sosyo-politik anndan Ayiti jounen jodi a make san . Tout tan move san an pa koule nou poko prt ni pretan rive jwenn rasin pyan ki ap kangrennen lavi peyi a. San gen pou li koule lakay . Se l move san sa a fin seche , nou va pyese-kole epi rebati ansanm nan lanmou ak lamoni .Se apre katastwf chenmanjechen sa a nou pral aprann viv ansanm tankou fr ak s, pitit youn sl manman , pitit Ayiti nou renmen anpil la, paske pa gen youn pp sou lat ki kab bati youn peyi nan hinnghang. "Blag : Bon Remontan", se youn istwakout ki dwe raple tout sitwayen konsyan devwa li km gad youn sosyete ki ap deboulonnen nan men nou gwo midi, kant li poko menm pran koul ni tou nou poko janm pare pou nou ba li koul . Dyaspora vsis mounn anndan se youn ekzanp totalkapital nan karans preparasyon nou pou chanjman lavi lakay.
Sepandan , se pa reyalite ay senpman ki founi Anba Mapou a . Nou jwenn youn ti lsy sou lavi politik peyi a ak youn aktivite anndan Miyami "Foucht Divizyon". Nou jwenn tou youn istwakout ki depltonnen tankou youn boulvs santimantal, men ki se youn vr eskandal sosyal . Se istwa Jint ak Jera a. Nan istwakout sa a Jan Mapou dekri youn reyalite nou pa vrman kab klase nan youn epk klkonk, sfke regleman sosyal peyi etranje yo rann li pi atws pase lakay. Kalite tribilasyon sa yo ap rapousuiv nou toujou nan sosyete lakay la kou nan dyaspora a. Konsa , youn istwa kou Jint ak Jera ap pmt zanmore , gason kou fanm , rete vijilan sou de pye milit yo pou yo veye parazit ki vle pran youn sistm sosyal daso pandan yo ap tchonnen , krabinen, dekonstonbre rv yo te vle f kw yo ta pe bati ak anmore osnon anmorz yo nan moman dlo a ta pe koule fre nan lavi yo a.
Jint ak Jera se istwa lanmou de jenn zanmore ki kmanse depi Ayiti ak rgleman konpreyansyon lakay pou li vin depafini nan lakou Nouyk apati youn konbinezon efrayaik pou youn maryaj rezidans.
Nan tout dewoulman istwa a ot a f nou viv rezistans Jint nan tout difikilte li ap travse yo ankonparezon ak mechanste s Jera a epi ensousyans Jera limenm km anmore san konviksyon ni lizay. Sou pretks lanmou, Jera ta pe chche enter lasibab li te santi ki te asire nan tan Jint ta pe viv Ayiti a . Jera pa te janm gen entansyon f grenn santiman lanmou jmen, fleri epi donnen nan bitasyon ftefouni ki pote non kretyenvivan an .
Jint ak Jera se youn istwa ki ekri nan youn langay senp kl san gwo devire ki pou bay latoudlin. Sepandan, ot a rive jwenn mo kle pou touche venn lapenn nou epi louvri pisans admirasyon nou pou Jint . Se menm mo san filaretd sa yo ki kreye fs moral Jint, deklannche mot detminasyon li jouk baboukt lavi vin tounen twkt rezistans anba chay tribilasyon li. Annou li:
" L dlo -a te bon zanmi , ou te kage gagann ou pou rafrechi gzye-w, ou te bw-l ak apeti... ak safrete. L dlo-a sispann koule fre Jera, fk ou aprann koule tt ou av-l. Si k-n te bat sou menm kadans , si lanmou-w pa t' depaman, se lite ou ta lite ak mwen pou lavi nou ak lavi tilanj ki nan vant mwen an ta vin miy. Ti koulv ki bezwen grandi s'anba wch sa rete . ( P. 46 )
Youn lt asp enptan ank nan istwakout sa a part nan konparezon sosyete lakay la ak sosyete amerikdin a :
Jint lwen . L'ap panse... Li sonje jan mounn lakay konn viv , younn ede lt, younn soutni lt l yo ap pran baf nan lavi-a.Isit se chak koukou klere pou je-l . Se bl oto ak bl chato, se lamama ak lemwa sl ki konte. Mounn pa gen val .( P. 46 )
Wi se lakay. Men se te ay . ske sosyete nou genyen lakay jounen jodi a pa deja chanje kazak pou ranmase move pli peyi etranje? ske devan pt pa deja tounen dy kay ? Toumant mache ak fil kaliko . Li vare toupatou san di on . Nan toumant, ay ak jodi mache egalego. Se pase isit pou nou kontre la. Men, se l sa a tou gason vanyan dwe kare katye ptray epi fanm solid dwe mete bon jaty, sentre jart epi pote kole pou kore lavi nan katpwenkadino .
Si nou suiv byen nou va remake nou ekri istwakout ak youn sl mo. Se pou nou siyale mo a ap charye youn sans espesyal . Nou pa pe palede youn istwa ki kout , nou vle demontre prezans youn lt kategori tks nan literati kreyl nou an. Apre pwezi , woman (adefo youn lt mo ) ,teyat , kont tout kalite , istwakont ( fable ) , nou genyen tou istwakout . Kesyon nou kab poze tt nou kounye a se: " ske gen youn diferans ant lodyans ak istwakout" ? Jouk jounen jodi a istwakout nou jwenn nan branch kreyl literati Ayiti a rete nan youn nivo plis deskriptif pase fiktif . Nou jwenn deskripsyon divs abitid dwategch nan { lodyans \ istwakout } Moris Siksto ak Koralen yo. Nan Anba Mapou a nou jwenn deskripsyon kk zn nan Okay , deskripsyon mwa jen nan peyi Dayiti , deskripsyon move pli anmore\ anmorz nan sosyete nou an nan Jint ak Jera, nou jwenn tou deskripsyon lavi anndan prizon eksetera .
Bay lodyans ansanm ak rakonte istwa se kategori lapawl pou distraksyon ki anrasinen nan vivasyon pp nou an . Sepandan nan fen ventym syk la pou chavire sou venteyinym syk, kote oralti Ayitit a ap tounen ekriti, ekriven kreyl yo vin pran abitid mete kreyasyon oral nou yo sou plak epi kounye la a yo deside ekri yo nan liv ak sou jounal . Yo toujou di baton ki nan men ou se ak li ou pare kou. Nou espere rantre ekriven nou yo nan chan lodyans ak istwa a va ankouraje pp nou an pran konsyans pou transfme konptman ki dwe chanje epi pou yo nouri konptman pozitif ki ap grandi sou t Ayiti . Se nan sans sa a menm nou santi Jan Mapou ap balize lide li nan Anba Mapou a. Konsa , nou kab di Anba Mapou a se youn lomeyans pou lavi miy. Youn lomeyans pou chanjman .Youn lomeyans pou detui move pli tout kalite ki ap denenfle sosyete nou an . Anba Mapou a se verite youn tan ak pinnga sou youn move tan .
Nou swete ou youn bl lekti .
Michel-Ange Hyppolite , nan Ottawa


Repons: